10.4. Фазалық суреттерді тұрғызу
10.4.1. Жинақтау әдісі
Жинақтау әдісі қисықсызықты сипаттаманы бөлікті-түзу аппроксимациялау мүмкін болатын жағдайларды қолданады. Осы әдіске сай, фазалық траекторияларды бөлік бойынша құрады, бұлардың әр қайсысына сипаттаманың түзу сызықты алаңы, мұнда фазалық траекторияның әр алаңның соңындағы фазалық координаталар мәні келсі алаңдағы теңдеуді шешу үшін бастапқы шарт болып табылады. әр қарастырылып жатқан алаңда жүйе түзу сызықты, сондықтан оның фазалық траекториясы осы алаңдағы фазалық траектория теңдеуін интегралдау арқылы табылу мүмкін.
Осылайша, жинақтау әдісін қолданған кезде жүйенің жалпы кескінін жеке алаңдардағы табылған фазалық траектолрияларды «тігу» арқылы табады.
Мысал: қисықсызықты жүйе теңдеулер жүйесімен сипатталады:
(10-12)
(10-13)
немесе басқаша:
(10-14)
(10-15)
Фазалық жазықтық алаңдардың қосылу түзуінен бөлінеді, олардың әр қайсысында кескіндеуші нүкте қозғалысы (10-14) және (10-15) теңдеулерінің бірімен сипатталады. Фазалық траекторияның бірінші кесіндісін Y10 , Y20 бастапқы шартарында (10-14) теңдеуін интегралдаумен табады. Екніші теңдеуді біріншіге бөліп келесіні аламыз:
(10-16)
бұдан фазалық траектория теңдеуі:
(10-17)
Фазалық траекторияның бірінші алаңының соңғы нүктесін М1 жалғасу түзуімен қиылысу нүктесі ретінде табамыз
(10-18)
М1 нүктесінің координатасы фазалық траекторияның екінші алаңын сипаттайтын (10-15) теңдеуін шешу үшін бастапқы шарт болып табылады:
(10-19)
бұдан: Y22 /2 + C1 = -Y1 ; C1 = -3,5 (10-20)
М2 нүктесінің координаталары фазалық траекторияның бірінші алаңының жалғасу түзуімен қиылысу нүктесі ретінде табылады:
Y22
/2 - 3,5 = -Y1 ; Y12 = -1 ; Y22 = -3
(10-21)
Осыған ұқсас ойлар жүгірте отырып, фазалық траекторияның қалған алаңдарын табамыз.
|
-1 |
|
М1(У11,У21) |
|
М3 |
|
М2(У12,У22) |
|
М0 |
У2
1 У1
10-10 сурет. Жүйенің фазалық траекториясыі.
10.4.2. Изоклин әдісі
Бұл әдіс дифференциялдық теңдеулерді сандық интегралдау әдістерінің бірі болып табылады және фазалық кескіндерді құру үшін қолданлады. Изоклин деп фазалық траекториялардың қисаю бұрышы бір-біріне тең нүктелердің геометриялық орны, яғни бұл фазалық траекторияларға жанамалардың бағыттары бірдей болатын, фазалық жазықтық нүктелерін қосатын қисық.
Қисықсызықты жүйенің қалыпты формада сипатталған дифференциялдық теңдеуі берілген болсын:
(10-22)
Изоклин теңдеуін табайық. Ол үшін (10-21) жүйесінде екінші теңдеуді біріншіге бөлеміз және алынған өрнекті С тұрақты параметріне теңестіреміз.
(10-23)
Сi параметрінің әр түрлі мәндерін бере отырып, мұндағы i=1,2,3,… изоклин пунктирлі сызықтар алуға болыды, 10-11 сурет. Бірінші изоклинде С1 кез-келген бастапқы нүкте А аламыз.
|
х΄=у |
|
С1 |
|
С2 |
|
С3 |
|
С4 |
|
С5 |
|
С6 |
|
х |
|
А |
|
В1 |
|
С1 |
|
В2 |
|
С2 |
|
В |
10-11 сурет. Изоклин әдісі
Ағымдағы нүктеден
А
және
бұрышпен
С2
изоклинімен
қиылысқанға дейін екі түзу
АВ1
және
АВ2
жүргіземіз.
В1В2
кесіндісін теңдей
екіге бөліп В
нүктесін аламыз.
Ары қарай,
осылайша В
нүктесінен
және
бұрышпен
С3
изоклинімен қилысқанға дейін екі түзу
ВС1
және
ВС2
жүргіземіз.
С3
изоклинінде С1
және
С2
нүктелерінің арасында
С
нүктесі болады және
т.б.
Осылайша,
әр изоклин
арасында
бұрышпен
түзулер жүргіземіз.
А, В, С, …,
фазалық траектория аламыз.